0 زبان
جنبه عمومی جرایم کیفری
جنبه عمومی جرایم کیفری

تفاوت جنبه عمومی و خصوصی جرم چیست؟
‏اساساً جرائم ارتکابی به دو دسته مهم تقسیم می‌شوند: برخی از آنها مانند سرقت، خیانت در امانت و کلاهبرداری واجد هر دو جنبه عمومی و خصوصی هستند، یعنی علاوه بر شخص بزه دیده جامعه نیز از آن متضرر می‌شود. جنبه عمومی جرم یعنی اینکه جرمی که به وقوع پیوسته است وجدان عمومی را جریحه دار کرده است.
امابرخی از جرائم مانند ترک انفاق صرفاً جنبه خصوصی داشته و لذا در دسته جرائم قابل گذشت قرار می‌گیرد، یعنی با شکایت همسر شروع و با گذشت وی خاتمه می‌یابد.

از آنجایی که بدنبال ارتکاب بسیاری از جرائم نظم عمومی نیز دچار اختلال می‌شود، و بنابراین یک طرف آن جامعه است لذا دادسرا به نمایندگی از جامعه ،متهم را مورد تعقیب قرار می‌دهد. حتی اگر شاکی از حق خود گذشت نماید، بهمین دلیل جرائم غیر قابل گذشت لقب دارد. این امر به این دلیل است که وقتی بزه و جرمی اتفاق می‌افتد جامعه را دچار مشکل می‌کند. با این توصیف، رسیدگی به جنبه عمومی جرم موضوع اصلی و رسیدگی به جنبه خصوصی آن موضوع تبعی یا فرعی دادرسی کیفری است.
به همین جهت است که آشنایی شهروندان با سازمان و صلاحیّت مراجع کیفری، بررسی نحوه تحقیق، تعقیب و اثبات جرم، چگونگی اجرای مجازات یا اقدامات تأمینی و تربیتی، و همچنین راه های شکایت از اَحکام صادره از اهمیت خاصی برخوردار است. علاوه به این لحاظ دعوای خصوصیِ ناشی از جرم اگر در دادگاه جزایی اقامه شود در قلمرو آیین دادرسی کیفری قرار می‌گیرد.‏
تعریف جرم عمومی
بسیاری از ما در تیتر خبرها و روزنامه‌ها عبارت «جنبه عمومی جرم» را شنیده‌ایم. جنبه عمومی جرم یعنی اینکه جرمی که به وقوع پیوسته است وجدان عمومی را جریحه دار کرده است. در واقع در این دسته از جرایم، عمومیت جرم بر بُعد خصوصی آن برتری دارد. زیرا همانطور که گفته شد با وقوع آنها نظم و امنیت عمومی جامعه به خطر می‌افتد. از این رو قانون گذار درباره این جرائم سخت گیری بیشتری کرده است به این صورت که حتی با گذشت شاکی، تعقیب این جرائم متوقف نمی‌شود. از انواع جرائم غیر قابل گذشت می‌توان جرم قتل، جرم کلاهبرداری، جرم رابطه نامشروع، جرم جعل و جرم حمل مواد مخدررا نام برد.
جرم عمومی و گذشت شاکی
حال می‌خواهیم بدانیم سرنوشت یک جرم عمومی در صورت گذشت شاکی چیست؟ در این باره باید گفت جرائم عمومی یا شاکی خصوصی دارند یا ندارند. در صورتی که جرم عمومی، شاکی خصوصی داشته باشد با شکایت او رسیدگی به جرم آغاز می‌شود اما با گذشت او خاتمه نمی‌یابد و تا تعیین تکلیف پرونده رسیدگی ادامه می‌یابد. در صورتی هم که شاکی خصوصی نداشته باشد و توسط ضابطان دادگستری و ماموران انتظامی مورد شکایت واقع شود،پیگیری آن تا حصول نتیجه و صدور رای در دادگاه ادامه می‌یابد. در واقع به همین دلیل به جرم عمومی، جرم غیر قابل گذشت نیز گفته می‌شود. ‏
مفهوم جرایم قابل گذشت طبق قانون مجازات مصوب ۱۳۹۲:‏
در تبصره ۱ ماده ۱۰۰ قانون مجازات اسلامی قانونگذار به بیان تعریفی من باب جرایم قابل گذشت ارائه داده است این ماده بیان می دارد که:جرائم قابل گذشت، جرائمی هستند که شروع و ادامه تعقیب و رسیدگی و اجرای مجازات، منوط به شکایت شاکی خصوصی و عدم گذشت وی است.‏
مدعی خصوصی همان متضرر مستقیم از جرم است که قبلا دعوای کیفری طرح کرده و عنوان شاکی خصوصی یافته است و سپس دادخواست ضرر و زیان به دادگاه تقدیم
می کند. ماده ۱۰ قانون ایین دادرسی کیفری در بیان تعریف شاکی خصوصی و مدعی خصوصی، بیان داشته است که، بزه دیده شخصی است که از وقوع جرم، متحمل ضرر و زیان شده و چنانچه تعقیب مرتکب را درخواست کند، شاکی و هرگاه جبران ضرر و زیان وارد شده را مطالبه کند، مدعی خصوصی نامیده می شود.‏
شناخت و آگاهی نسبت به قابل گذشت یا غیرقابل گذشت بودن جرایم از نظر امکان تعقیب مرتکب جرم بدون نیاز به شاکی خصوصی حائز اهمیت است. چه اینکه جرایمی وجود دارند که شکایت شاکی تاثیری در تعقیب و رسیدگی و اجرای مجازات ندارد. ‏
از همین روی ماده ۱۰۳ قانون مجازات اسلامی به بیان جرایم قابل گذشت پرداخته که برخی ازآنها عبارتند از:حد قذف و حد سرقت،تحصیل سند یا نوشته با سوءاستفاده از ضعف نفس اشخاص،توهین به افراد،سقط جنین ناشی از ضرب و اذیت و آزار عمدی زن حامل،امتناع از دادن طفل سپرده شده،رها کردن طفل یا شخصی که قادر به محافظت از خود نیست در محل خالی از سکنه،ترک انفاق زوجه و افراد واجب النفقه،افشای اسرار حرفه‌ای،تهدید،تحریق اشیای منقول،تخریب عمدی اشیای منقول و غیر منقول،از بین بردن حیوان حلال گوشت دیگری بدون ضرورت یا حیواناتی که شکار آن‌ها توسط دولت ممنوع است،سوزاندن یا اتلاف عمدی اسناد تجاری و غیر تجاری دولتی،چراندن محصول دیگری، تخریب باغ و محصول دیگری،قطع یا از بین بردن اصل نخل خرما بدون مجوز قانونی، تصرف عدوانی یا ایجاد مزاحمت یا ممانعت از حق،تصرف ملک غیر به قهر و غلبه،ورود به عنف یا تهدید در منزل یا مسکن غیر،افترا،نشر اکاذیب،افترای عملی،هجووصدور چک پرداخت نشدنی…‏
از طرف دیگر باید بیان داشت در صورت گذشت شاکی خصوصی در جرایم قابل گذشت برخلاف قانون سابق باید یا تعقیب موقوف شود و یا چنانچه اجرا در میان باشد موقوف گردد.
تفاوت متهم، مجرم و محکوم ‏
حقوق علمی است که با افراد و حق و حقوق آنها سر و کار دارد. از این رو این علم بسیار پیچیده و حساس است به طوری که اندکی تغییر در کلمات و جملات، می‌تواند اثری بزرگ بر حقوق و تکالیف افراد داشته باشد.یکی از این موارد صفاتی است که در حقوق بر افراد بار می‌شود. از این رو در این مقاله به بررسی اینکه متهم کیست، مجرم کیست و محکوم کیست می‌پردازیم. ‏
متهم
وقتی یک جرم به وقوع می‌پیوندد، دادسرا اقدام به کشف آن جرم و پیدا کردن مرتکب می‌کند. این کار به وسیله بازپرس انجام می‌شود. از جمله وظایف بازپرس این است که مرتکب جرم را پیدا کند. در این حین بازپرس ممکن است به یک یا چند نفر مظنون باشد. به این فرد یا افراد مظنون، متهم گفته می‌شود. مثلا کسی که در خانه اش قتلی رخ داده است با مراجعه به دادسرا می‌گوید، الف دشمن مقتول بوده است و فکر می‌کند ممکن است الف، قاتل باشد. در این حالت « الف» متهم پرونده است و باید بر رعایت حقوق متهم مورد بازجویی قرار بگیرد.
مجرم
حال تصور کنید بازپرس پرونده دلایل کافی به دست بیاورد که بر اساس آن بتواند ثابت کند، الف که متهم است، واقعا جرم قتل را مرتکب شده است. در این حالت مدارک بازپرس شک و تردید‌ها را درباره اینکه آیا جرم واقعا توسط متهم رخ داده است یا نه، از بین می‌برد. به کسی که جرم را مرتکب شده است و دلایل کافی برای نسبت دادن جرم به او وجود دارد، مجرم می‌گویند.
البته همیشه اولین متهم، مجرم نیست. بعد از اینکه دادستان توانست مجرم را پیدا کند، با صدور قرار جلب دادرس، از دادستان می‌خواهد برای ارسال پرونده به دادگاه، کیفرخواست صادر کند. ‏
محکوم
محکوم یک مفهوم عام حقوقی است. محکوم هم در دعاوی حقوقی و هم در دعاوی کیفری به کار می‌رود. به این ترتیب که وقتی کسی در یک دعوای حقوقی، مسئول جبران خسارت است در اصطلاح حقوقی محکوم به جبران خسارت است به همین دلیل او را محکوم می‌نامند. در دعوی کیفری هم کسی که بابت عمل خلافش، باید طبق قانون مجازاتی را تحمل کند، محکوم می‌گویند. ‏
مصادیق محرومیت از حقوق اجتماعی در قانون مجازات جدید
مجازات‌هایی که در قانون برای جرایم مختلف در نظر گرفته شده است به سه دسته مجازات اصلی، مجازات تکمیلی و مجازات تبعی تقسیم می‌شود. انواع مجازات زیر مجموعه و قواعد منحصر به خود را دارد. یکی از انواع مجازات که تحت عنوان مجازات تکمیلی و تبعی که در قانون به آن اشاره شده است، مجازات محرومیت از حقوق اجتماعی است. قانون گذار در ماده ۲۶ قانون مجازات اسلامی سال ۱۳۹۲، به مجازات محرومیت از حقوق اجتماعی پرداخته شده است. از این رو در این مقاله به بررسی مصادیق مجازات محرومیت از حقوق اجتماعی و مدت زمان اعمال مجازات محرومیت از حقوق اجتماعی می‌پردازیم.
مجازات محرومیت از حقوق اجتماعی یعنی منع شدن از داشتن برخی حقوق برای افراد. این حقوق اجتماعی طبق ماده ۲۶ قانون مجازات از قرار زیر است:‏
‏-داوطلب شدن در انتخابات ریاست جمهوری، مجلس خبرگان رهبری، مجلس شورای اسلامی و شوراهای اسلامی شهر و روستا۱ 
۲ـ عضویت در شورای نگهبان، مجمع تشخیص مصلحت نظام یا هیأت دولت و تصدی معاونت رئیس‌جمهور
۳ـ تصدی ریاست قوه قضائیه، دادستانی کل کشور، ریاست دیوان عالی کشور و ریاست دیوان عدالت اداری
‏- انتخاب شدن یا عضویت در انجمن‌ها، شورا‌ها، احزاب و جمعیت‌ها به موجب قانون یا با رأی مردم۴
۵ ـ عضویت در هیأت‌های منصفه و امناء و شوراهای حل اختلاف
۶ ـ اشتغال به عنوان مدیر مسئول یا سردبیر رسانه‌های گروهی
‏– استخدام یا اشتغال در تمامی دستگاه‌های حکومتی اعم از قوای سه گانه و سازمان‌ها و شرکت‌های وابسته به آنها، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، نیروهای مسلح و سایر نهادهای تحت نظر رهبری،۷  شهرداری‌ها و مؤسسات مأمور به خدمات عمومی و دستگاه‌های مستلزم تصریح یا ذکر نام برای شمول قانون بر آنها
۸ ـ اشتغال به عنوان وکیل دادگستری و تصدی دفاتر ثبت اسناد رسمی و ازدواج و طلاق و دفتریاری
‏- انتخاب شدن به سمت قیم، امین، متولی، ناظر یا متصدی موقوفات عام۹
۱۰ـ انتخاب شدن به سمت داوری یا کارشناسی در مراجع رسمی
‏- استفاده از نشان‌های دولتی و عناوین افتخاری۱۱
‏- تأسیس، اداره یا عضویت در هیأت مدیره شرکت‌های دولتی، تعاونی و خصوصی یا ثبت نام تجارتی یا مؤسسه آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و علمی.‏۱۲
مدت زمان اعمال مجازات محرومیت از حقوق اجتماعی
مجازات محرومیت از حقوق اجتماعی با توجه به نوع جرم برای مجرم تعیین می‌شود. این مجازات که از ۲ تا ۷ سال را در بر می‌گیرد، بعد از این مدت از بین می‌رود مگر در مورد محرومیت‌هایی مانند داوطلب شدن در انتخابات ریاست جمهوری، مجلس خبرگان رهبری، مجلس شورای اسلامی، شوراهای اسلامی شهر و روستا، عضویت در شورای نگهبان، مجمع تشخیص مصلحت نظام یا هیأت دولت و تصدی معاونت رئیس‌جمهوری، تصدی ریاست قوه قضائیه، دادستانی کل کشور، ریاست دیوان عالی کشور و ریاست دیوان عدالت اداری که به طور دائمی فرد از آنها محروم می‌شود.
 

نظرات کاربران پیرامون این مطلب

انصراف از پاسخ به کاربر
 

اطلاعات تماس

آدرس : اصفهان، خيابان طيب، جنب پمپ بنزين، مجتمع مهتاب? ، طبقه دوم واحد??
تلفن : 03132200675, 03132200686, 03132200503
ايميل : info@akrambeheshti.ir
موبايل : 09139139163

درباره ما

موسسه حقوقي و وکالت اکرم بهشتي
موسسه حقوقي و وکالت اکرم بهشتي
موسسه حقوقي
وکالت
اکرم بهشتي
وکیل
دفتر وکالت
وکیل دعاوی
وکیل خانواده
وکیل تجاری
وکیل ملکی
وکیل کیفری
وکیل پایه یک دادگستری
چک
سفته
مهریه
نفقه
حضانت
خلع ید
کلاهبرداری
خیانت در امانت
مشاوره

خبرنامه

ارسال